powrót do strony głównej

PRZEWODNIK PO  WYSTAWIE                                                        powrót do tablic                                                          

OPÓR MŁODZIEŻY PRZECIWKO SOWIETYZACJI POLSKI

"JAWORZNIACY"

 TABLICA  I                                              " DOJRZEWANIE DO OPORU "

Przedstawiliśmy tutaj powody , dla  których młodzież po chwilowej euforii z okazji zakończenia wojny dojrzała fałsz sowieckiej propagandy. Są zdjęcia dziewcząt i chłopców - przyszłych konspiratorów.

 

TABLICE  II, III, i IV                                                                 " BUNT "  

Druga - poświęcona jest w całości liczącej ponad 180 osób ( tylko w woj. olsztyńskim) Harcerskiej Organizacji Podziemnej " Iskra". Prezentujemy tu dużo oryginalnych dokumentów tej organizacji, pochodzących z archiwum IPN

Trzecia Tablica - zapoznaje z Harcerską Organizacją Podziemną "Orlęta" działającą na Warszawskim Targówku. Są tu oryginalne dokumenty      ( m.in. rozkazy, struktura organizacyjna sporządzona przez oficera UB, potajemnie robione fotografie )

W  Czwartej  TABLICY - przedstawiamy dokumenty dotyczące członków kilku młodzieżowych organizacji  niepodległościowych: "Obrońcy Korony- Wolność I Niepodległość", działającej w Rembertowie "," Podziemna Organizacja Młodzieży Polskiej" z Hrubieszowa (lubelskie), "Bi-Pi " ( nazwa pochodzi od nazwiska Baden Powella)  z Buku ( poznańskie), "Związek Bojowników o Wolność" ( łódzkie), "Orzeł" (lubelskie), "Grunwald" (poznańskie), "Związek Ewolucjonistów Wolności" (lubelskie), "Polska Młodzież Walcząca" (lubelskie). Pokazujemy zdjęcia ryngrafu wykonanego przez członka organizacji  "Obrońcy Korony- Wolność I Niepodległość". Kładąc dłoń na ten ryngraf, młodzi konspiratorzy składali przysięgę.

Jest tu 8 zdjęć młodych konspiratorów należących do następujących organizacji (Podajemy w kolejności umieszczonych zdjęć):1. "Młodzieżowy Ruch Oporu" (pow. Pruszków), 2. i 3. - "Związek Walczącej Młodzieży Polskiej" ( Kraków), 4. "Armia Krajowa "- Wrocław Północ, 5."Młodzieżowy Ruch Oporu" (pow. Pruszków), 6. "Oddziały Pomocnicze Armii Krajowej", 7. "I Trawnicka Drużyna Harcerzy" (woj. Lublin), 8. "Obrońcy Korony" - (Rembertów).

   

  

TABLICE  IV i VI                                       "ARESZTOWANIE" ," ŚLEDZTWO"

Tutaj (w Tablicy V) m.in. przedstawiamy fotografię obrazka wykonanego w warszawskim więzieniu bardzo oryginalną metodą na płótnie z prześcieradła przez więźnia - studenta Akademii Sztuk Pięknych. Obrazek ten został potajemnie wyniesiony z więzienia przez adwokata.

Tablica VI - Są tu m.in. dokumenty więzienne wystawiane przez bezpiekę, cenzurowane listy z więzienia, wiersz młodocianej więźniarki zatytułowany "Gdy oddzieli cię krata".

  

TABLICA VII                                         "WIĘZIENNE WSPOMNIENIA W OBRAZKACH" 

 Jest tutaj 9 kolorowych akwarel więźnia Zygmunta Kurala  ps."Orlik" oraz rysunki Henryka Sarny ps. "Długi" i Józefa Obacza - członka "Związku Młodych Patriotów".

Tytuły akwarel Z. Kurala to ( od lewej):

1. W czasie przesłuchań ?... W czasie przesłuchań było i tak.

2. Bezsilność

3. Tylko dłoni nie uchroniłem przed kajdanami

4. Micha - panowie - micha !

5. Mój niezawodny przyjaciel z tamtych lat - Czesław Holub ps. "Kot" żołnierz "Wachlarz" - uczestnik akcji rozbicia więzienia w Pińsku pod dowództwem "Ponurego"

6. Mordą do ściany !

7. Przesłuchanie

8. Powrót z przesłuchania

9. Izolatka w Tarnowie           

                   Rysunki H. Sarny i J. Obacza są podpisane.

 

  

TABLICA VIII                                                                 " UWIĘZIENIE - PRZED SĄDEM"   

Między innymi znajdziemy tu rysunek Józefa Obacza przedstawiający młodzieńca przed sądem PRL oraz fotografię z procesu w  sądzie wojskowym. Są tu niektóre wyroki wydane przez  sądy wojskowe na młodych bojowników.

 

TABLICA  IX                                                                     " UWIĘZIENIE - PRZED SĄDEM"   

Prosimy zwrócić uwagę  na słowa skierowane przez Danutę Stolcównę do sędziów wojskowych. Powiedziała ona, że jeżeli skażą ją na śmierć, to chce być rozstrzelana jak żołnierz a nie powieszona. Jest tu również pokazany dokument świadczący o proteście Heleny Wolińskiej z powodu ( jej zdaniem) za niskich wyroków wydanych na młodocianych "przestępców". 

 

TABLICA X                                                                                     "STRACENI" 

Przedstawiamy tu wykaz więźniów politycznych straconych w więzieniach PRL oraz fotografie młodych harcerzy zamordowanych na skutek wyroków lub zastrzelonych. Są tu również materiały dotyczące  rozstrzelanaia Danuty Siedzikówny - "Inki"

  

TABLICE XI i XII                                                 "JAWORZNO , FORDON , BOJANOWO"

W tablicy XI i XII przedstawiamy materiały dotyczące więźniów politycznych (chłopców) w Jaworznie m.in.: fotografie, rysunki Henryka Sarny, akwarelę Zygmunta Kurala, informację o nielegalnej organizacji w więzieniu, informujemy o buncie, podajemy wykaz przypadków śmierci w więzieniu.

  

  

TABLICA  XIII                                                      "JAWORZNO , FORDON , BOJANOWO"

Materiały dotyczące więzienia dla kobiet w Fordonie i Bojanowie. Rysunki art. rzeźbiarki Zofii Banieckiej ( z książki B. Otwinowskiej "Zawołać po imieniu"), fotografie 20 młodocianych więźniarek politycznych, relacje Bernardety Szmidt i Marii  Kowalskiej.

                                        

TABLICA XIV                                                                     "BYLIŚMY  PILNOWANI"

Dokumenty świadczące o o tym, że po wyjściu z więzień byliśmy śledzeni, odmawiano przyjęcia do szkół, wydania paszportów, otrzymania właściwej pracy.

  

TABLICA XV                                                 "ROZKAZ DO WOJSKA - DO KOPALNI MARSZ !"

Rozkaz Rokossowskiego o tym, kogo w ramach powołania do wojska należy kierować do brygad roboczych, rysunki Henryka Sarny i Eugeniusza Zawistowskiego, wypadki w kopalniach, zdjęcia byłych żołnierzy - górników, którzy już nie żyją.

  

TABLICA XVI                                                           "W NIEPODLEGŁEJ"

Skrócona informacja o Związku Młodocianych Więźniów Politycznych lat 1944-1956 "Jaworzniacy", zdjęcia współczesne. Jest tu m.in. zdjęcie grupy "Jaworzniaków" w czasie audiencji prywatnej u Ojca Świętego Jana Pawła II, poświęcenie naszego sztandaru, pomniki i tablice pamiątkowe.

  

MATERIAŁY DODATKOWE EKSPONOWANE W OSZKLONEJ GABLOCIE

Jest to pamiętnik (sztambuch) młodocianej więźniarki politycznej pisany krwią, list młodego więźnia do dziewczyny z sąsiedniej celi, pisany również krwią, różańce z okruszków chleba, chusteczki hatowane przy pomocy słomki.

 

 powrót do tablic   

 

Eksponaty pochodzą ze zbiorów Zarządu Głównego "Jaworzniaków", ale znaczna ich część na nasz apel została nadesłana przez Koleżanki i Kolegów.

 

                                                                                                       Juliusz Gerung

powrót do początku przewodnika

powrót do strony głównej